A mostra, obra do recoñecido fotógrafo Manolo Blanco, recolle impactantes imaxes desde os anos 60 ata a actualidade sobre a Procesión das Mortallas que tódolos anos e desde o século XV se vén celebrando en A Pobra. Esta tradición relixiosa, é protagonizada de forma conxunta polo Nazareno, por aquelas persoas que estiveron no albor da morte e polos seus seres queridos, que ataviados coma o Santo portan cadaleitos e cirios en sinal de agradecemento pola recuperación da súa saúde.
O discurso expositivo organízase en torno aos participantes á Procesión, empezando pola preparación e primeiras horas do día, seguindo polo sentimento e iconografía relixiosa, e finalizando co carácter lúdico e festivo da celebración. Nestre proxecto Trivium, realizou traballos de comisariado, selección de obra, tratamento e recuperación de imaxes e montaxe expositiva.
A exposición organizada pola Secretaría Xeral de Medios e Comunicación da Xunta de Galicia, poderá visitarse na Casa Mariñeira de A Pobra do Caramiñal ata o 23 de setembro do 2.010.

Repercusión nos medios:

• La Voz de Galicia 26/08/2010
• La Voz de Galicia 18/08/2010
• El correo Gallego 30/08/2010
• desdepobra.com

O pasado 18 de maio tivo lugar no CEI NODUS (Centro de Empresas e Innovación) dependente da Concellaría de Economía e Emprego do Concello de Lugo, a I Xuntanza de Empresas de Patrimonio Cultural e Turismo. TRIVIUM participou activamente como poñente nesta convocatoria, xunto a outras empresas do sector como Etnoga, Alicerce, dehistoria, Meigalicia e a catalana Ingeniería Cultural, incluindo a intervención de Francisco Rey, coordinador de museos científicos da Coruña.

O obxectivo desta actividade era o de difundir a práctica empresarial da xestión cultural en Galicia, dar a coñecer as iniciativas emprendedoras neste senso, e sobre todo servir de formación aos alumnos en prácticas do centro, que están poñendo en marcha empresas simuladas coa fin de materializar algún día un proxecto empresarial propio. En torno a dúas mesas redondas púxose en común e a debate temas como o arquivo, inventario e catalogación do Patrimonio e o estado da xestión da cultura e o turismo en Galicia desde o noso punto de vista como axentes culturais. Especialmente se fixo incidencia nas dificultades de montar este tipo de empresas e sobre todo de cómo sobrevivir no sector; tamén se subliñaron as grandes posibilidades da explotación cultural, patrimonial e turística do noso territorio.

Supuxo á vez unha xuntanza case histórica, dada a escasez deste tipo de achegamentos entre as empresas do medio, analizando frente a frente problemáticas e circunstancias comúns. Na reunión aportouse unha visión crítica pero sempre cun ánimo de positividade de cara a un futuro, dada as innovacións tecnolóxicas que se poden aplicar á interpretación dos recursos turísticos-culturais e ás novas vías de experimentación dos mesmos. Unha reflexión final é que pode e debe haber espazo para os que estamos e os que veñan, sempre coa máxima da renovación e a creatividade aplicada aos proxectos que desenvolvamos, procurando un lugar común no que o sector privado se interrelacione sen depender en exceso da empresa pública.

Ambos roteiros están sinalizados en todo o seu percorrido e instaláronse diversos paneis interpretativos para que o visitante coñeza o territorio e poda aprender e disfrutar da riqueza paisaxística e etnográfica da zona. O traballo complementase coa edición dun folleto despregable no que se recolles estas o outras rutas que discorren polo concello de Rairiz.

Os contidos abranguen dende a contextualización histórica ata a exportación da música galega, pasando pola universalidade da nosa literatura, a posibilidade de estudar galego no mundo ou a marca de calidade do idioma. O discurso expositivo materializase en 4 módulos triangulares, individualizando cada unha das tres caras, dando como resultado un total de 12 paneis discursivos animados con imaxes, textos, titulares e destacados elementos visuais. As estructuras prismáticas modulares consiguen un perfecto acabado e permiten o xogo espacial sen necesidades de depender dun muro ou parede, coa flexibilidade de poder adaptarse a calquera sala expositiva.

O Concello de Vigo neste 17 de maio e os de Pontevedra, Marín e Poio, para despois do verán, impulsaron o deseño e produción da exposición O galego, tamén noutros mundos, da que fomos felices e orgullosos facedores en Trivium. A exposición consta de 4 módulos de tres paneis cada un, premeditadamente moi sinxelos e manexábeis, o que vai facilitar a súa itinerancia por centros sociais, centros de ensino, locais asociativos, etc

O concepto da mesma é a dimensión internacional, actual e útil do galego como lingua de comunicación e relación con outras culturas. Deste xeito, os paneis percorren desde a época de esplendor medieval das cantigas á actualidade máis próxima, protagonizada polas novas tecnoloxías e soportes. Ao longo dos doce paneis podemos achegarnos a temáticas diversas: o galego no mundo, a tradución directa e inversa, a emigración e o exilio, o estudo da lingua fóra de Galicia, o éxito internacional dos nosos creadores, os escritores alófonos, o galego como lingua dos que veñen doutros países para o noso, …

Trátase, en definitiva, de trasladar datos e coñecementos que moi posiblemente boa parte dos visitantes da exposición descoñezan de inicio, e contribuír así a rachar tópicos arredor da nosa lingua. Non todo o mundo sabe, por exemplo, que a primeira lingua peninsular na que se puideron ler anacos do Ulises de Joyce foi a nosa. Ou que en Asia e Africa tamén se fala galego. Ou que na Idade Media, mentres o inglés perdía usos e prestixio, o galego era lingua culta e literaria mesmo para reis de fóra do noso Reino. Ou que Lorca ou Carles Riba pertencen tamén á nosa literatura.

Para todas aquelas persoas interesadas en descubrir todos os mundos que abre a nosa lingua creamos unha páxina en Facebook, que permite interactuar de diversas maneiras e, ao tempo, manterse informados e informadas dos espazos onde é visitábel.

Deseñamos unha nova base de datos, tomando como referencia as anteriores existentes en Portos de Galicia, aportando solucións que a mellorasen no posible, para poder obter deste xeito unha áxil aplicación informática na introdución de novos expedientes e na busca de todos os arquivos rexistrados.

Acabamos de rematar a primeira fase da reorganización do arquivo administrativo de Portos de Galicia na súa sede da Coruña. O noso equipo moveuse estes últimos tres meses entre innumerables caixas arquivadoras da documentación producida por esta institución, procedendo a trasladar, ordenar e informatizar todo este continxente documental na nova sala habilitada para o arquivo. O traballo foi minucioso, intensivo e á vez un reto: aínda aplicando criterios de arquivística profesional atopámonos cunha clasificación documental interna deste organismo que houbo que coñecer detalladamente para describir e agrupar con extrema concreción.

A nivel técnico deseñamos unha nova base de datos informática, tomando como referencia a existente en Portos, refundindo unha informatización previa de datos, que aportou novos contidos e ferramentas para a mellorar a eficacia na busca e localización dos proxectos arquivados. O traballo consistiu en seleccionar, agrupar, informatizar e colocar centos de proxectos de obras procedentes do arquivos de Santiago e da Zona Centro (provincia da Coruña), depositados na sede coruñesa de Portos. Agora esta documentación está custodiada en novas caixas arquivadoras correctamente etiquetadas e descritas na base de datos para poder localizalas e consultalas sen problemas.

A partir deste momento estamos preparando a segunda fase, traballando con outros cadros de clasificación temática (concesións, autorizacións e outros) da documentación aínda por ordenar, que consistirá nun proceso similar ao executado neste tempo.

Os procesos de traballo consistiron na concreción e organización da lista de pezas existentes na exposición, na adecuación da idea do comisariado a un guión materializado físicamente nas salas do museo, e na coordinación e dirección da montaxe expositiva. A disposición de materiais da mostra (óleo, debuxos, estampas, documentación diversa, manuscritos, prensa periódica, primeiras edicións ilustradas ou realizadas polo autor…) concebíuse coa máxima rigurosidade posible, cunha colocación estructurada das pezas en parede e en vitrinas, co aditamento de textos, caricaturas e audiovisuais, en base a un percorrido circular. O resultado pretende ser fiel reflexo do diálogo entre a riqueza e profundidade da obra de Castelao e unha escenografía expositiva sobria e serena, expresada esencialmente en brancos, negros e grises, que ensalza os trazos dos seus debuxos. A montaxe vén a ser aderezada por algunhas licencias estilísticas que evidencian a singularidade e densidade deste personaxe clave para a historia galega contemporánea.

Trivium levou a cabo a coordinación externa da exposición, favorecendo a localización e unificación da listaxe de pezas presentes no museo, así como o deseño da montaxe en colaboración con estudo gráfico ta ta ta. Máis de 125 obras compoñen a mostra mesturando óleo, augadas, debuxos, monografías, prensa periódica, ilustracións ou manuscritos autógrafos. Toda estas obras artísticas e documentais proceden fundamentalmente de dúas entidades prestadoras, o Museo de Pontevedra e a Fundación Penzol. Tamén conta con destacadas pezas do Museo de Arte Contemporánea Carlos Maside, a Fundación Alexandre Bóveda, o CGAI, e de varios coleccionistas privados. Para o desenvolvemento do proxecto contamos co asesoramento de Xosé Enrique Acuña no proceso de selección e ubicación documental.

Unha vez pechado a listaxe de obras, o noso traballo consistiu na adaptación da idea do comisariado a un guión expositivo físicamente materializado nas salas do museo de Lugo, respetando o eixo central da mostra, que abrangue o período 1936-1950. O obxectivo final foi o de deixar clara a significación histórica, icónica e artística desta figura referente para a contemporaniedade galega. Non se trata dun proxecto organizado cun esquema estrictamente cronolóxico, pero resulta necesario ordenar as diferentes visións que nos ofrece a versatilidade do personaxe, para ir pouco a pouco afondando na súa traxectoria. Deste xeito a obra en parede combínase coa documentación en vitrinas situadas no centro das salas, propoñendo un percorrido circular, dialogando cada vitrina coa obra en parede correspondente a cada unidade temática expositiva. Así camiñamos desde a presentación do personaxe, de xeito máis liviá, cara unha progresiva carga de contidos en relación á súa experiencia vital. Hai tamén materiais singulares como a reproducción das súas auto-caricaturas a tamaño real e asemade unha serie de retratos fotográficos de Castelao que o contextualizan en cada tramo expositivo. O branco e negro dominan estilísticamente a montaxe para promover un maior diálogo coa obra gráfica de Castelao e a súa fonda temática.

Deste xeito preséntase un cadro cronolóxico da súa vida, para descobrir un Castelao novo, nos inicios, como caricaturista, debuxante, ilustrador, influenciado polo modernismo e vangarda, tamén como activo membro dos círculos culturais e artísticos das primeiras décadas do século XX. Progresivamente amosase a un Castelao que difunde os seus debuxos a través dos xornais diarios, chegando a tornarse moi popular no contexto galego coas súas “Cousas da Vida”. Nese avance Castelao toma o lápiz para denunciar a realidade do pobo galego, o abuso de caciquismo, e a necesidade da reivindicación da dignidade e a esencialidade dun pobo, atendendo a razóns históricas, de tradición e lingua propias. Destacase por tanto o seu activismo político, primeiro nas Irmandades da Fala e despois no Partido Galeguista, así como a loita polo Estatuto. O punto de inflexión da mostra márcase co Album Nós, no que Castelao abandona quizáis un faceta máis liviana para comprometerse coa defensa dos intereses galegos, denunciando os esquemas socioeconómicos sostidos polas clases dominantes.

A partir de aquí camiñamos cara a parte da guerra e o exilio, no que as obras de debuxo dos chamados albumes de guerra (Atila en Galicia, Galicia Mártir e Milicianos) son evidente e expresionista testemuña da dor, a traxedia e a aldraxe que supuxo para Castelao e para Galicia o conflicto armado. Nesta parte da exposición atopamos as publicación orixinais dos albumes, así como documentación tan significativa como o Expediente de incautación de Bens a Castelao (1936-1962), no que entre outras cousas, detallanse todo tipo de obxectos e enseres que lle foron sustraídos da súa casa pontevedresa. A cabeza de Alexandre Bóveda, amigo íntimo e compañeiro político, debuxado por Castelao, así como outros debuxos de guerran, ofrecen testemuña desgarradora desta dura situación histórica.

A derradeira parte da mostra a constitúe o exilio de Castelao, as homenaxes e o calor recibido nas Américas, pero tamén a tristura de estar lonxe de Galicia. Debuxos de negros en parede -rememorando a súa estancia previa na Habana e en New York-, comparando a sumisión dos pobos, bailadas e romarías lembrando a terra, comparten espazo cos documentos do exilio e os libros paradigmáticos do autor editados en terras arxentinas, encabezados pola antolóxica obra Sempre en Galiza. Tamén existe unha illa expositiva adicada á famosa obra teatral Os vellos non deben namorarse, na que se atopa a primeira versión realizada antes da guerra, así como a edición da súa publicación en Arxentina, e asemade as carautas, os figuríns e as fotos de Castelao adicadas ao actor Tacholas con motivo da estrea da obra. Finalmente o percorrido remata na sala de audiovisuais con un documental que recolle imaxes do seu exilio, cedido polo CGAI, e a reproducción sonora da súa voz nunha fonopostal precisamente con motivo da estrea dos vellos en Montevideo.

A exposición nos medios:

- El Progreso

- Vieiros

- La Voz de Galicia

- El Correo Gallego

- El País

Á hora de deseñar o plan de comunicación de A_túa creación e produción artística, desde Trivium valoramos en primeiro lugar a urxencia de crear un discurso comunicativo claro e explícito orientado aos medios, institucións e ao ámbito da cultura en xeral, centrando a mensaxe nas ideas-forza do colectivo: a creación dunha empresa de carácter artístico, con todo o que conleva a dobre definición, e a indubidable noticia do “nacemento” dunha empresa destas condicións nun momento de absoluta crise na que o habitual e ver como non se sosteñen outros proxectos empresariais.

A creatividade e a innovación como recursos materializáronse no evento co que culminou a visibilización pública de A_túa, a chamada Acción Rosa: Un evento aberto no que mostrar aos asistentes algúns dos seus produtos artísticos, a web de comunicación e os creadores desta proposta pioneira no ámbito empresarial e cultural galego.

A amplitude discursiva é o guión en Eido Dourado,  sendo a obra plástica próxima ao surrealismo a protagonista, implementada a través do escenario arquitectónico e a arquitectura paisaxística que enmarca todo o proceso. Celso Dourado creou un vocabulario propio que fuxe dos paradigmas conceptuais artísticos e expositivos para construír unha linguaxe diferenciada e propia, que sorprende polo complexo e próximo a unha concreción onírica.

Trivium vén de realizar o estudo e proxecto necesario para a acadar a clasificación deste espazo como Colección Visitable dentro do Sistema Galego de Museos (MUGA), rede que posibilita a difusión e protección daquelas manifestacións artísticas ou patrimoniais da nosa Comunidade Autónoma.

Cando menos, as ideas non están en crise. Iso é algo no que, sen dúbida, acredita a xente de A_túa, creación e produción artística. De xeito consciente e valente, autodenomínanse empresa e colectivo artístico, para non negarse a sí mesmos nin ocultarlle ao público ningunha das dúas realidades. Despois dunhas semanas nas que desde Trivium nos adicamos a difundir o evento de presentación de A_túa, este venres pasado tivo lugar en Factoría Compostela a chamada Acción Rosa, unha festa-exposición na que mostrar as súas armas, que eles resumen na chamada máquina de crear.

A máquina de crear, imaxe do colectivo e persoal recreación dun perspectógrafo -un artefacto hoxe en desuso-, fai as veces de filtro a través do que A_túa nos invita a ler o pasado e o presente do feito artístico e nos expón a súa visión contemporánea. As imaxes de Durero, Duchamp e Greenaway -outro lector dos clásicos en clave actual- planeaban pola instalación (non se lle pode chamar doutra maneira ao que vimos nas salas de terceiro andar da Factoría, a pesar de non estar montada máis aló das tres horas que durou o evento).

Sen dúbida, como elementos esenciais da imaxe que A_túa nos mostraron, están o humor, a falta de prexuízos e certa vocación didáctica para abordar un sector no que o distanciamento e a seriedade mal entendida son unha máxima.

Tamén é de agradecer o lugar escollido, que achega o ambicioso proxecto da Factoría Compostela ao modelo doutros espazos de arte multifuncionais xa consolidados -agardamos que siga así-, como é o caso do Maus Hábitos do Porto: galería de arte, si, máis tamén sala de concertos, teatro, residencia artística, centro formativo…, en dúas palabras, espazo público.

Amigos e amigas de A_túa, desexámosvos o mellor na vosa viaxe…

Todo este material, no que se explica o propio concepto de núcleo sostible, a xestión óptima de residuos, a pegada ecolóxica e o uso racional da enerxía, está instalado na Casa do Concello do Carballiño para a súa consulta.

Esta é a semana na que entregamos o traballo de inventario que nos mantivo ocupados nos últimos meses. É un momento que nos parece axeitado para botar a vista atrás e volver sobre todas aquelas cousas que atopamos no camiño e que a propia dinámica do traballo -que nos fai andar ás presas, sen tempo a manter unha conversa, tirar unha foto xeitosa ou desfrutar dunha descoberta- non nos deixou no seu momento.

Un momento tamén para dar as grazas a todo o equipo, aos compañeiros e compañeiras que se deixaron a vista elaborando fichas e listados ou o pulso grapando fichas, e en xeral a todas as persoas que nalgún momento nos botaron unha man no percorrido polo nordeste de Lugo. De moitas delas xa case esquecemos nomes e lugares, pero gardamos un recordo, unha imaxe chocante ou divertida, que vai parella ao noso traballo. A carón dos veciños, auténticos e orgullosos gardiáns do patrimonio que albergan as igrexas e capelas que visitamos, están as propias pezas que conforman o inventario, desde a a platería máis delicada ás toscas tallas de autores locais. De todo isto -persoas, paisaxes e obxectos- queremos deixar aquí unha escolma fotográfica que sirva de agradecemento.

Conforto. No centro destaca a torre do Santuario da Nosa Señora.

Caixa forte na sacristía de Conforto. Baixo tres chaves se gardaban orixinariamente as pezas máis valiosas.

San Pedro de Bogo. Un momento para planificar a ruta da tarde.

Don Manuel explica o noso traballo a unha veciña de Vilarxubín.

Hórreo no Navallo.
Vilarxubín. Un dos núcleos máis fermosos da Pontenova.

A Terra de Miranda desde a capela de Sanxés.

Museo ao aire libre en Sanxés. Algunha obra do autor atopamos polas capelas da zona.

Retablo de Santa María de Galegos.

O quen é quen da imaxinería relixiosa. Ata catro imaxes distintas de San Bernabé en Fontangordo.

A campá de San Paio en Vilaboa.

Imaxe de Santa María da Cabeza na capela de San Isidro no Val.

Virxe do Carme convertida en imaxe de vestir, coa talla orixinal oculta.

Con todo, e a pesares do 10% de caída no número de profesionais rexistrados na feira, FITUR segue a ser o lugar de encontro con maiúsculas entre profesionais e axentes do sector. Neste senso a orientación xeral cara ao negocio resultou notablemente relevante. Moitas reunións de traballo e axendas cheas de citas; deseño de produtos, ideas e propostas de actividades para os destinos, que terán a súa continuidade nos próximos meses e que, se cadra, cristalizarán en realidades tanxibles.

Galicia presentou un stand cunha grande praza central e moita luz. A textura do chan, unha alfombra entre cor area e branca, quería imitar as praias galegas e invitaba a pasar cara dentro, non como outros anos nos que o negro era a cor central do stand. Unhas vieiras de plástico asomábanse por todo o espazo e cargaban de máis, posiblemente, a escenografía que era limpa e elegante en liñas xerais. O simulador do camiño, a máquina de retratos e a “cata” de oito augas galegas eran elementos visuais e interactivos nos que o público animábase a participar de bo agrado. Polo demais, os destinos e os axentes estaban perfectamente distribuídos e accedíase á información que o usuario quixese de xeito sinxelo. A sala de prensa funcionaba correctamente para transmitir e comunicar; con capacidade, medios técnicos e adaptándose ás necesidades que cada presentación requiría. Un total de dezaseis actos se celebraron nela, nos que presentaron produtos de interese clientes nosos como o Plan de Mellora da Calidade Turística Terras do Ulla e Tambre, a Mancomunidade de Municipios da Ría Norte de Arousa, ou o Plan de Dinamización Turística de Ferrol Ortegal, entre outros.

Para alén do stand galego cómpre referírmonos ao stand de Euskadi, que foi toda unha agradábel sorpresa. O corpo central estaba composto por unha infinidade de maletas abertas que tiñan fotos retro-iluminadas e sinalaban os produtos turísticos e as marcas vascas máis relevantes. O xogo conceptual repetíase noutras partes dun espazo totalmente diáfano, onde as maletas colocábanse de cinco en cinco e amosaban vídeos de paisaxes e lugares do destino.

Fitur, con crise ou sen ela, é un lugar onde hai que estar, falar, propoñer, coñecer e aprender. O ano que ven repetiremos participación.

A Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultural presentouse publicamente o pasado mércores, na fermosa Biblioteca do Consello da Cultura Galega, cunha acción formativa que xiraba arredor do papel da cultura como elemento xerador de emprego. Cómpre saudar a vertebración dos responsábeis técnicos da xestión cultural en Galiza, unha figura que xoga un papel central no desenvolvemento das políticas culturais dos seus municipios e que os converte, na prática, en verdadeiros mediadores entre a actividade creadora dos nosos artistas e a cidadanía, por un lado, e en referente local no ámbito da dinamización cultural, por outro.

A estrea do colectivo tivo, xa que logo, un tanto de presentación e de escusa –recoñecida polos organizadores- para afortalar a articulación deste ámbito profesional. Mais, para alén disto, o tema en cuestión que concitou aos asistentes até encher o aforo do espazo era en por si de interese manifesto. Semella o actual, en efecto, un momento propicio para debater sobre cultura e emprego, e sobre como e de que formas se pode falar de xeración de emprego desde o ámbito cultural. Como se indicou no acto, a actual crise económica que padecemos é tamén, ou quizais sobretodo, unha crise cultural, a crise dun modelo de sociedade determinado –o neoliberalismo- e dos valores que o fixeron medrar. Non por acaso moitos autores están analizando xustamente a crise neses termos, e plantexándoa como unha oportunidade para transitar cara modelos sociais máis colectivos, máis solidarios, máis respectuosos coa nosa contorna humana e medioambiental e necesariamente tamén máis xustos. A cultura é -antes ca outra cousa- creación de valores, de civismo, e nese sentido pode e debe axudar a construír eses modelos sociais distintos dos que falabamos.

A partir deste plantexamento os presentadores da acción formativa explicaron a súa visión en canto profesionais da xestión cultural como “ampla e comprometida coa realidade social, fuxindo dunha posición meramente técnica ou pretendidamente aséptica do que é o noso labor profesional”. A realidade social hoxe é a fin da época do ladrillo, os problemas graves de desemprego, a necesidade de camiñar cara un novo modelo de economía. Máis que nunca, polo tanto, “é o momento da educación, do I + D e da cultura, aínda que xustamente sexan as áreas que máis se resinten orzamentariamente en tempos de crise”.

O feito de que a xornada estivese organizada en colaboración con Sinerxia, a Federación Galega de Cooperativas, fixo que se profundase unicamente nesa fórmula como modelo para a xeración de emprego desde a cultura. A participación dos asistentes, porén, fixo que o interese e a pluralidade de visións se mantivese a partir das intervencións das tres relatoras (PILAR LÓPEZ ALVES, responsábel de Sinerxia, MARÍA DEL MAR OSUNA VARGAS, experta andaluza que contou a e traballo aló realizados e DORES TORRADO, concelleira de Desenvolvemento Económico e Xuventude do Concello de Boiro, que explicou a experiencia de creación de cooperativas culturais neste municipio).

Ao longo destas últimas semanas, levamos pasado moitas veces pola estrada de Lugo a Meira, camiño da Pontenova, e sempre nos quedaba a espiña de non poder facer unha parada no castro de Viladonga. E ben paga a pena facelo. Tivo que ser Manuel Gago o que nos dera a excusa ideal, coa súa convocatoria aberta para participar nunha grande fotografía colectiva para o proxecto Ao pé do lar: Memorias da cociña. Paga a pena pola espectacularidade do propio enclave do castro e polos traballos de estudo e conservación que se seguen a manter -alí estaba tamén Felipe Arias, director do Museo contiguo ao xacemento e das campañas de escavación desde fai máis de 25 anos-. E, máis que nada pagou a pena pola experiencia compartida, onde os de “fóra” eramos os menos e as vivendas e espazos do castro se ocupaban de novo cos veciños e veciñas de Castro de Rei.

O evento acadou maior carga simbólica coa nova da declaración do castro como Ben de Interese Cultural no Consello da Xunta dese mesmo día. É o final dun proceso comezado fai uns anos, precisamente sendo Felipe Arias o Director Xeral de Patrimonio Cultural, coa pretensión de dar aos xacementos arqueolóxicos e enclaves megalíticos máis importantes de Galicia o máximo nivel de protección. Recordemos que ata entón só os castros de Santa Trega e Elviña foran declarados BIC. Ademáis do de Viladonga e do Castro de Troña, en Ponteareas (declarado BIC no pasado mes de outubro), os novos expedientes afectan aos seguintes enclaves:

Punta dos Prados (Ortigueira)

Castro da Cidá de Borneiro (Cabana de Bergantiños)

Castro de Baroña (Porto do Son)

Castro de Neixón (Boiro)

Castro Lupario (Rois/Brión)

Castro de Fazouro (Foz)

Castro de Santa María do Castro (Cervantes)

Castromaior (Portomarín)

Castros de Vilar e Castro da Torre (Folgoso do Caurel)

Castro de San Cibrao de Las (San Amaro/Punxín)

Castro e Vila Romana de Santomé (Ourense)

Castromao (Celanova)

Coto do Mosteiro (Carballiño)

Castro de Saceda e de San Millán (Cualedro)

Facho de Donón (Cangas)

Castro de Penalba (Campo Lameiro)

Para rematar, queremos deixarvos un video divulgativo realizado polos compañeiros de Tresdeseos, que xa teñen colaborado connosco en varias ocasións, no que se recrea nunha animación 3D o que puido ser o castro de Viladonga no seu máximo apoxeo.

Duns anos a esta parte o termo industrias culturais gañou un importante protagonismo dentro das políticas culturais en Galiza. A necesidade de que unha sociedade como a galega conte con estruturas empresariais solventes e fortes, capaces de producir contidos culturais  –ao final, discurso cultural propio, de noso- para os diferentes mercados locais e globais semella concitar, por obvia, amplo consenso no noso país, cando menos no plano teórico. Cómpre, coma sempre, analizar despois en base aos feitos e non ás palabras para medir a verosimilitude dos discursos e proclamas que ao respecto se fan desde o campo político e institucional.

Neste sentido, o 2009 foi un ano estraño para as industrias culturais galegas. Comezou coa aprobación da Lei da AGADIC, a Axencia Galega das Industrias Culturais, organismo que seguindo o camiño encetado por Quebec e Cataluña pretendía servir de ferramenta especializada para o desenvolvemento do sector cultural privado, en base á converxencia no mesmo das áreas de cultura, economía, industria e medios de comunicación. O cambio de goberno supuxo un parón no desenvolvemento previsto do Estatuto da AGADIC, un elemento imprescindíbel para que este organismo poda mudar realmente en espazo común das industrias do libro, a música, o audiovisual, as artes visuais e plásticas e as artes escénicas. Do mesmo xeito, se en 2008 se asentaba exitosamente na cidade da Coruña a Feira Galega das Industrias Culturais, denominada Cultur.gal,  neste 2009 a Consellaría de Cultura aduciu problemas orzamentarios para continuar co seu financiamento, o cal provocou unha ruptura na traxectoria dun proxecto considerado unanimemente como central para a visibilización social e a profesionalización da produción cultural galega.

Foi xustamente como consecuencia da non celebración do Cultur.gal en 2009 que naceu –en principio para morrer - o AchegARTE, a feira da cultura galega organizada pola Concellaría de Cultura da Coruña co apoio dun moi importante número de voluntarios e voluntarias (conectados a través das redes sociais dixitais na plataforma Queremos Culturgal), e que vén de ter lugar a pasada fin de semana na cidade herculina. No AchegARTE 2009 reuníronse editoriais, empresas e artistas musicais, compañías de teatro, maxia e danza, asociacións profesionais dos diferentes sectores, medios de comunicación en galego, colectivos en defensa do idioma, etc … así ata sumar un total de 97 entidades dos máis diversos campos da cultura feita en Galiza. O resultado sobre o terreo, andando entre os diferentes stands e escollendo entre a ampla oferta de actividades, foi realmente exitoso e feliz. A nivel organizativo as diferentes actividades desenvolvéronse de forma fluída e áxil, cuestión á que sen dúbida tamén contribuíu unha certa predisposición cooperativa e comprensiva por parte de todos os axentes implicados. Tratábase de mostrar, común e conxuntamente, a vitalidade e riqueza da nosa cultura, e abofé que se conseguiu. No AchegARTE, entre outras moitas actividades, presentáronse o novo libro de Manuel Rivas e o disco da Descarga ao Vivo, mantiveron reunións de traballo -de cara á súa vertebración- músicos, xestores culturais e artistas do ámbito da creación contemporánea, proxectáronse audiovisuais e curtas do país, desenvolvéronse varias dúcias de pequenos concertos musicais e recitais poéticos e nenos e nenas puideron gozar de diferentes obradoiros e talleres. O bo ambiente e a boa vontade foron as características resaltadas por todos os presentes, que en nada notaron –mesmo no que ten a ver coas infraestruturas e a estética deseñada para acondicionar Palexco- - a evidente diferenza orzamentaria entre este evento e a edición do Culturgal de 2008.

Fica agora a dúbida de que acontecerá en 2010. Os diferentes sectores xa anunciaron a súa intención de traballar na constitución dunha Fundación Culturgal para garantir a estabilidade e independencia do proxecto, que necesariamente terá que ser apoiado pola Xunta de Galicia, para alén de, coma este ano e o anterior, pola propia Concellaría de Cultura da Coruña. Depare o futuro o que depare, o AchegARTE demostrou a pasada fin de semana dúas cuestións que convén destacar: a primeira, a capacidade de grande parte da nosa cultura para se articular colectivamente arredor dun proxecto común cando hai quen o encabeza con decisión, vontade construtiva e confianza nas propias forzas; a segunda, que a galega é unha cultura viva, rica e vizosa, enormemente plural e diversa no aspecto creativo e con calidade e vocación universal no que ten a ver coa súa capacidade para conectar cos públicos e cos mercados. Ser diferente é ser existente, en palabras de Vicente Risco, e por iso temos que ofertar ao mundo a nosa singularidade.

Retablo maior de San Estevo de Parga (Guitiriz)

As tarefas deste inventario divídense en dúas fases importantes: o percorrido polas parroquias seleccionadas, o que chamamos “traballo de campo”, no que nos achegamos a recabar datos na desigual realidade artística das parroquias de Galicia, e a informatización de todo o recollido nunha base de datos que une fichas de traballo coa dixitalización das imaxes asociadas aos recursos inventariados.

En que consiste o día a día deste proxecto? Primeiro en contactar cos párrocos das zonas escollidas en base uns criterios xeográficos definidos. Eles son os encargados de abrirnos as portas, e, se hai sorte, mostrarnos algunha peza destacada. Despois, tras percorrer habitualmente bastantes kilómetros de curvas ata a zona seleccionada, chegamos ás igrexas e capelas obxecto do inventario, para o que non nos vén mal calquer axuda material e incluso milagreira que poidamos recadar. Unha vez no sitio é necesario recoller os datos artísticos e de estado das pezas mobles que estimamos inventariables en base a criterios artísticos, históricos, etnográficos, etc.. Deste xeito examinamos, medimos e fotografamos todo tipo de bens nos que figuran elementos como retablos, imaxinería asociada aos mesmos ou exenta, pratería e ourivería (cruces, cálices, copóns…), mobiliario (confesionarios, púlpitos, caixoneras…), patrimonio documental, elementos pétreos mobles de interese e demais recursos que conteñan unha certa singularidade.

Un set fotográfico improvisado

Detalle dunha cruz procesional

O destino deste traballo de campo é a oficina, un PC e unha aplicación informática co que máis vale levarse ben. Finalmente, listaxes infinitos de fichas, arquivadores, etiquetas, grampadoras e un sinfín de papelería necesaria para a súa presentación.

Por agora non queda máis que coa chegada do frío parte do equipo de Trivium ten que amigarse co mesmo e subir cara o norte, para atoparse de cando e cando cun conxunto relixioso destes de empaque, e máis a miúdo con pezas riquiñas que nos animen a xornada. Iso si, cuns momentos para quentar o corpo e a alma cuns caldiños e potaxes da terra, e con algún lugar onde durmir comodamente e abrigados das primeiras neves e/ou temporais.